3 كاتژمێر لەمەوپێش3 کاژمێر دانراوە باڵەخانەکان نزیکەی یەک لەسەر سێی وزەی جیهان بەکاردەهێنن و بەشێکی زۆری گازە زیانبەخشەکان بەرهەمدێنن؛ بەتایبەت لە شارە گەورەکاندا. کارایی وزە (Energy Efficiency) تەنها بە واتای کەم بەکارهێنانی وزە نایەت، بەڵکو مەبەست لێی نەهێشتنی بەفیڕۆچوونە بەبێ ئەوەی دەستکاری ئاستی ئاسوودەیی و خزمەتگوزارییەکان بکرێت. وزەی نێو باڵەخانەکان بۆ کوێ دەچێت؟زۆربەی وزەی نێو باڵەخانەکان بۆ گەرمکەرەوە (Heating)، ساردکەرەوە (Cooling)، ڕووناکی (Lighting) و ئامێرە کارەباییەکان (Appliances) دەڕوات. بەشێکی زۆری ئەم وزەیە بەهۆی خراپی عەزل (Poor Insulation)، دزەکردنی هەوا (Air Leaks) و سیستەمە کۆن و ناکاراکان (Inefficient Systems) بەفیڕۆ دەچێت. چۆن دەتوانین ئاستی کارایی وزەی باڵەخانەکان زیاد بکەین؟• بەکارهێنانی عەزلی باشتر (Better Insulation) و پەنجەرەی کوالێتی بەرز (High-performance Windows).• کەمکردنەوەی دزەکردنی هەوا (Air Leakage).• بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای کارا وەک هیت پەمپ (Heat Pumps).• سیستەمی کۆنترۆڵی زیرەک (Smart Controls) و چاودێری وزە (Energy Monitoring). چەمکی "نێگاوات" (Negawatt) چییە؟وەک ئەندازیار، پێویستە چەمکی نێگاوات (Negawatt) بناسین؛ کە بە واتای ئەو یەکە وزەیە دێت کە پاشەکەوت دەکرێت نەک بەرهەم بهێنرێت. پاشەکەوتکردنی وزە لە ڕێگەی کاراییەوە، وەک ئەوە وایە کارگەیەکی نوێی بەرهەمهێنانی کارەبات هەبێت بەبێ ئەوەی هیچ دووکەڵ و تێچوویەکی سوتەمەنی هەبێت. ئەمە باشترین جۆری وزەیە کە دەتوانین وەبەرهێنانی تێدا بکەین. باشترکردنی کارایی وزە زۆرکات تێچووی کەمترە وەک لە دروستکردنی وێستگەیەکی نوێی بەرهەمهێنانی وزە. ئەو ئاستەنگانەی لەبەردەممانن:• زۆرێک لە باڵەخانەکان هێشتا ستانداردی بەهێزی کاراییان (Efficiency Standards) نییە.• باڵەخانە کۆنەکان پێویستیان بە نۆژەنکردنەوەی گشتگیر (Retrofitting) هەیە بۆ ئەوەی لەگەڵ ستانداردەکان بگونجێن.لە ولاتە پێشکەوتوەکاندا بۆ ئەوەی باڵەخانەیەک بە "کارا" یان Energy Efficient هەژمار بکرێت، پێویستە لە ژێر چوارچێوەی ستاندارد و بڕوانامەی جیهانیدا بێت کە مەرجی توند بۆ بەکارهێنانی سەرچاوەکان دادەنێن.گرنگترینیان : ١. بڕوانامەی LEED (Leadership in Energy and Environmental Design)٢. ستانداردەکانی ASHRAE (بە تایبەت ASHRAE 90.1 و ASHRAE 62.1)٣. ستانداردەکانی ISO (وەک ISO 50001 و ISO 14001)٤. ستانداردە ئەوروپییەکان (وەک EN 15232 و Eurocodes)سوودە کردارییەکانی پەیڕەوکردنی ئەم ستانداردانە:• ناوبانگی نێودەوڵەتی (Global Recognition): باڵەخانەکەت وەک پڕۆژەیەکی سەردەمی و دۆستی ژینگە دەناسرێت.• کەمکردنەوەی تێچوو (Operational Savings): خەرجی مانگانەی کارەبا و چاککردنەوە بە ڕێژەی ٢٠٪ بۆ ٤٠٪ کەم دەکاتەوە.• بەرزبوونەوەی نرخ (Property Value): بەهای باڵەخانەکە لە بازاڕدا زیاد دەکات، چونکە وەبەرهێنەران و کڕیارانی ئەمڕۆ بەدوای پڕۆژەی بەردەوام (Sustainable) دا دەگەڕێن.پوختە: لەگەڵ پێشکەوتنی پڕۆژەکانی نیشتەجێبوون لە کوردستان، ئەندازیاران بایەخی باش بە کارایی وزە (Energy Efficiency) دەدەن. لێرەدا ئەرکی سەرەکی دەکەوێتە سەر شانی سەرمایەداران و لایەنە پەیوەندیدارەکان، کە پێویستە لە سوودە گرنگەکانی ئەم بوارە تێبگەن و بە جیدی بیخەنە بواری جێبەجێکردنەوە. ئەندازیاری کارەبا - ڕاوێژکارفریدون فرج فتح اللە
باڵەخانەکان نزیکەی یەک لەسەر سێی وزەی جیهان بەکاردەهێنن و بەشێکی زۆری گازە زیانبەخشەکان بەرهەمدێنن؛ بەتایبەت لە شارە گەورەکاندا.
کارایی وزە (Energy Efficiency) تەنها بە واتای کەم بەکارهێنانی وزە نایەت، بەڵکو مەبەست لێی نەهێشتنی بەفیڕۆچوونە بەبێ ئەوەی دەستکاری ئاستی ئاسوودەیی و خزمەتگوزارییەکان بکرێت.
وزەی نێو باڵەخانەکان بۆ کوێ دەچێت؟
زۆربەی وزەی نێو باڵەخانەکان بۆ گەرمکەرەوە (Heating)، ساردکەرەوە (Cooling)، ڕووناکی (Lighting) و ئامێرە کارەباییەکان (Appliances) دەڕوات. بەشێکی زۆری ئەم وزەیە بەهۆی خراپی عەزل (Poor Insulation)، دزەکردنی هەوا (Air Leaks) و سیستەمە کۆن و ناکاراکان (Inefficient Systems) بەفیڕۆ دەچێت.
چۆن دەتوانین ئاستی کارایی وزەی باڵەخانەکان زیاد بکەین؟
• بەکارهێنانی عەزلی باشتر (Better Insulation) و پەنجەرەی کوالێتی بەرز (High-performance Windows).
• کەمکردنەوەی دزەکردنی هەوا (Air Leakage).
• بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای کارا وەک هیت پەمپ (Heat Pumps).
• سیستەمی کۆنترۆڵی زیرەک (Smart Controls) و چاودێری وزە (Energy Monitoring).
چەمکی "نێگاوات" (Negawatt) چییە؟
وەک ئەندازیار، پێویستە چەمکی نێگاوات (Negawatt) بناسین؛ کە بە واتای ئەو یەکە وزەیە دێت کە پاشەکەوت دەکرێت نەک بەرهەم بهێنرێت. پاشەکەوتکردنی وزە لە ڕێگەی کاراییەوە، وەک ئەوە وایە کارگەیەکی نوێی بەرهەمهێنانی کارەبات هەبێت بەبێ ئەوەی هیچ دووکەڵ و تێچوویەکی سوتەمەنی هەبێت. ئەمە باشترین جۆری وزەیە کە دەتوانین وەبەرهێنانی تێدا بکەین. باشترکردنی کارایی وزە زۆرکات تێچووی کەمترە وەک لە دروستکردنی وێستگەیەکی نوێی بەرهەمهێنانی وزە.
ئەو ئاستەنگانەی لەبەردەممانن:
• زۆرێک لە باڵەخانەکان هێشتا ستانداردی بەهێزی کاراییان (Efficiency Standards) نییە.
• باڵەخانە کۆنەکان پێویستیان بە نۆژەنکردنەوەی گشتگیر (Retrofitting) هەیە بۆ ئەوەی لەگەڵ ستانداردەکان بگونجێن.
لە ولاتە پێشکەوتوەکاندا بۆ ئەوەی باڵەخانەیەک بە "کارا" یان Energy Efficient هەژمار بکرێت، پێویستە لە ژێر چوارچێوەی ستاندارد و بڕوانامەی جیهانیدا بێت کە مەرجی توند بۆ بەکارهێنانی سەرچاوەکان دادەنێن.
گرنگترینیان :
١. بڕوانامەی LEED (Leadership in Energy and Environmental Design)
٢. ستانداردەکانی ASHRAE (بە تایبەت ASHRAE 90.1 و ASHRAE 62.1)
٣. ستانداردەکانی ISO (وەک ISO 50001 و ISO 14001)
٤. ستانداردە ئەوروپییەکان (وەک EN 15232 و Eurocodes)
سوودە کردارییەکانی پەیڕەوکردنی ئەم ستانداردانە:
• ناوبانگی نێودەوڵەتی (Global Recognition): باڵەخانەکەت وەک پڕۆژەیەکی سەردەمی و دۆستی ژینگە دەناسرێت.
• کەمکردنەوەی تێچوو (Operational Savings): خەرجی مانگانەی کارەبا و چاککردنەوە بە ڕێژەی ٢٠٪ بۆ ٤٠٪ کەم دەکاتەوە.
• بەرزبوونەوەی نرخ (Property Value): بەهای باڵەخانەکە لە بازاڕدا زیاد دەکات، چونکە وەبەرهێنەران و کڕیارانی ئەمڕۆ بەدوای پڕۆژەی بەردەوام (Sustainable) دا دەگەڕێن.
پوختە:
لەگەڵ پێشکەوتنی پڕۆژەکانی نیشتەجێبوون لە کوردستان، ئەندازیاران بایەخی باش بە کارایی وزە (Energy Efficiency) دەدەن. لێرەدا ئەرکی سەرەکی دەکەوێتە سەر شانی سەرمایەداران و لایەنە پەیوەندیدارەکان، کە پێویستە لە سوودە گرنگەکانی ئەم بوارە تێبگەن و بە جیدی بیخەنە بواری جێبەجێکردنەوە.
ئەندازیاری کارەبا - ڕاوێژکار
فریدون فرج فتح اللە